Uşaqlarda Gecə Sidik Qaçırması (Enurez) və Müalicəsi
Gecə enurezi, yəni gecə sidik qaçırma, 5 yaşdan böyük uşağın yuxuda qeyri-iradi sidik ifraz etməsidir. Gündüz şikayətləri olmayan formasına monosimptomatik enurez deyilir.
Gecə sidik qaçırmanın səbəbi psixoloji deyil. Əsasında üç mexanizm durur: gecə həddən artıq sidik hazırlanması, sidik kisəsinin az tutması və sidik kisəsi dolu olduğu halda uşağın yuxudan oyanmaması. Çox vaxt bunlardan ikisi və ya üçü birlikdə olur. Problem uşağın özünə inamına, emosional vəziyyətinə, məktəb və ictimai həyatına mənfi təsir göstərə bilər.
Nə qədər tez-tez rast gəlinir?
Gecə sidik qaçırma uşaqlarda çox rast gəlinən problemdir: 5 yaşda uşaqların təxminən 15 faizində, 7 yaşda təxminən 10 faizində müşahidə olunur. Hər il müalicəsiz də uşaqların təxminən 15 faizində öz-özünə keçir, amma yeniyetməlik yaşında 1-2 faiz uşaqda hələ də davam edir. Ona görə gözləmək hər uşaq üçün doğru seçim deyil, xüsusən problem uşağı narahat edirsə.
Struktur (anatomik) və nevroloji pozğunluğu olmayan uşaq orta hesabla 2,5 yaşında sidiyini tutmağı və ehtiyacı olanda xəbər verməyi öyrənməyə başlayır. Adətən əvvəlcə gecə bağırsaq, sonra gündüz bağırsaq, gündüz sidik və ən sonda gecə sidik nəzarəti qazanılır. Gündüz nəzarəti çox vaxt 2-3 yaşa, gecə nəzarəti isə 4-5 yaşa qədər formalaşır. 5 yaşdan sonra davam edən gecə sidik qaçırma həkimə göstərilməlidir.
Həkim nəyi yoxlayır?
Əvvəlcə gecə sidik qaçırma ilə birlikdə ola biləcək problemlər araşdırılır: sidik yolu infeksiyası, gündüz sidik şikayətləri (qəfil sıxışma, tez-tez sidiyə getmə, gündüz sidik qaçırma), qəbizlik və yuxuda xoruldama. Uşağın tualet və bağırsaq vərdişləri, maye qəbulu, yuxusu və emosional vəziyyəti soruşulur, diqqətli müayinə aparılır. Sidik analizi və sidik ifrazı gündəliyi diaqnozun əsas hissəsidir; lazım olduqda USM və uroflovmetriya (sidik axınının ölçülməsi) edilir.
Gündüz şikayətləri, qəbizlik və ya təkrarlanan infeksiya varsa, gecə sidik qaçırmanın müalicəsinə başlamazdan əvvəl onlar müalicə olunmalıdır.
Gecə sidik qaçırma irsidirmi?
İrsiyyətin rolu böyükdür. Valideynlərdən biri uşaqlıqda gecə sidik qaçırıbsa, uşaqda risk təxminən 40-45 faizə, hər iki valideyndə olubsa, təxminən 70-77 faizə çatır.
Gecə sidik qaçırma psixoloji problemdirmi?
Xeyr. Psixoloji narahatlıqlar birbaşa monosimptomatik enurezə səbəb olmur. Əksinə, gecə sidik qaçırma uşağın özünə inamını zədələyə bilər, uğurlu müalicədən sonra isə bu təsir adətən aradan qalxır. Diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik sindromu olan uşaqlarda, həmçinin altı ay quru qaldıqdan sonra yenidən başlayan (ikincili) enurezdə psixoloji və davranış amillərinə daha çox diqqət yetirilir. Belə hallarda da enurez ayrıca müalicə olunmalıdır.
Nə vaxt həkimə tez müraciət etmək lazımdır?
- gündüz sidik qaçırma və ya qəfil sıxışma
- sidik ifrazı zamanı yanma, pis qoxulu sidik və ya qızdırma
- güclü susuzluq, çox içmək və arıqlama
- altı ay və daha çox quru qaldıqdan sonra yenidən başlayan sidik qaçırma
- güclü xoruldama və ya yuxuda nəfəs fasilələri
Müalicə
Müalicə valideynin və uşağın məlumatlandırılmasından başlayır. Uşağın günahı olmadığı, onun utandırılmasının və ya cəzalandırılmasının yolverilməz olduğu izah edilir. Ətrafdakıların təzyiqi ilə üzləşən uşaqlara xüsusi dəstək lazımdır.
Vərdişlər (uroterapiya) müalicənin ilk addımıdır:
- İçkiləri gün ərzində bölmək: təxminən 40 faizi naharadək, 40 faizi günortadan sonra, 20 faizi axşam. Axşam içkilərini kəskin kəsmək tövsiyə edilmir: bu, sidik kisəsini az miqdara öyrəşdirə, gündüz susuzluğa və qəbizliyə səbəb ola bilər.
- Əsas içki su olsun. Çay, kola, enerji içkiləri və qazlı içkilər günün ikinci yarısında məhdudlaşdırılsın.
- Gündüz hər 2-3 saatdan bir, tələsmədən tualetə getmək; yatmazdan əvvəl iki dəfə tualet.
- Qəbizlik varsa, onun müalicəsi.
Vərdişlər bəzi uşaqlarda təkbaşına kömək edir, çoxunda isə əsas müalicəyə hazırlıqdır. Yatmış uşağı gecə müəyyən saatda oyadıb tualetə aparmaq həmin gecə yatağı quru saxlaya bilər, amma uşağa oyanmağı öyrətmir və müalicə sayılmır.
Əsas müalicə üsulları. Vərdişlərə baxmayaraq davam edən hallarda həkim nəzarəti ilə iki əsas üsul tətbiq olunur. Hər ikisi beynəlxalq tövsiyələrdə birinci sıra müalicə sayılır; seçim gündəliyin nəticəsinə, ailənin imkanlarına və uşağın istəyinə görə edilir.
- Alarm cihazı (enurez alarmı). Sidiyin ilk damcısında səslənir və uşağa dolu sidik kisəsinə oyanmağı öyrədir. Nəticə adətən bir neçə həftəyə görünür, ilk qiymətləndirmə təxminən dörd həftədən sonra aparılır. Valideynin hər gecə iştirakını tələb edir, amma müalicə bitəndən sonra nəticə daha davamlı olur.
- Desmopressin. Gecə hazırlanan sidiyin miqdarını azaldan, dil altında əriyən və ya udulan dərmandır. Təsiri ilk gecələrdən görünə bilər. Uşaqların bir hissəsində tam, bir hissəsində qismən cavab alınır; dərman dayandırıldıqdan sonra isə sidik qaçırma bir çox uşaqda qayıda bilər, ona görə dayandırma həkim tərəfindən planlanır. Dərman qəbul edilən gecələrdə dozadan 1 saat əvvəldən ən azı 8 saat sonrayadək maye məhdudiyyətinə ciddi əməl edilməlidir.
Bəzi uşaqlarda bu iki üsul birlikdə, gündüz şikayətləri olanlarda isə əlavə dərmanlarla birlikdə istifadə olunur.
Ətraflı: valideynlər üçün pulsuz bələdçilər
Evdə nə etməli olduğunuzu addım-addım izah edən bələdçilər Bedwetting Doctor saytındadır. Oxumaq pulsuzdur.
- Uşaq alarm cihazının səsinə heç oyanmır
- Qəbizlik və gecə sidik qaçırma: nəcis bərk, iri və ya seyrəkdirsə
- Uşaq gecədə iki dəfə və ya daha çox sidik qaçırır
- Dərmanla 3 aydır gecələr qurudur: necə dayandıraq?
- Pulsuz sidik ifrazı gündəliyi (çap üçün)
- Bütün 52 vəziyyət: alarm cihazından dərmana qədər
Ətraflı oxuyun: Gecə sidik qaçırma (enurez): səbəbləri və müalicə yolları (usaqurologiyasi.com)